Yayınevine kitap dosyası göndermek: masanın iki yakası
Yazar için: dosya nasıl hazırlanır, ön yazıda ne yazar, cevap ne kadar sürer. Yayınevi için: başvuru masası nasıl kurulur, ret nasıl yazılır, hangi sayı ölçülür.
“Kitabımı nasıl yayınlatırım?” sorusunun cevabı iki taraflıdır ve iki taraf birbirini nadiren duyar. Yazar, gönderdiği dosyanın neden aylarca cevapsız kaldığını anlamaz. Yayınevi, gelen dosyaların çoğunun neden kataloğuyla hiç ilgisi olmadığını anlamaz.
Bu yazı masanın iki yakasını da anlatıyor: önce dosyayı gönderen yazar için, sonra dosyayı alan yayınevi için. İkisini birlikte okumak, iki tarafın da işini kolaylaştırır.
Birinci yaka: dosyayı gönderen
Önce yayınevini seçin, sonra dosyayı gönderin
Reddedilen dosyaların büyük kısmı kötü olduğu için değil, yanlış kapıya geldiği için reddedilir. Şiir basmayan yayınevine şiir dosyası, akademik monografi basmayan yayınevine tez uyarlaması gönderilir.
Kontrol basittir: yayınevinin son iki yılda çıkardığı kitaplara bakın. Sizin kitabınıza benzeyen üç kitap bulabiliyorsanız doğru kapıdasınız. Bulamıyorsanız, ne kadar iyi yazmış olursanız olun cevap “kataloğumuza uymuyor” olacaktır.
Dosyayı hazırlamak
Yayınevlerinin çoğu şunları ister: tam metin ya da örnek bölüm (yayınevinin sayfasında hangisi yazıyorsa), düzenli bir dosya (Word ya da PDF, tek dosya, sayfa numaralı), ve bir ön yazı.
Metnin yayınevine gitmeden önce en az bir kez baştan sona okunmuş ve düzeltilmiş olması gerekir. “Redaksiyonu siz yaparsınız nasılsa” beklentisi yaygın ama yanlıştır: dizgisi bozuk, imlası dağınık bir dosya ilk yirmi sayfada elenir — çünkü ilk yirmi sayfa okunan tek yerdir.
Ön yazıda ne olmalı?
Ön yazı bir özgeçmiş değil, bir konumlandırmadır. Dört şey yeter:
- Eser nedir — tür, konu, uzunluk (sayfa ya da kelime), tamamlanma durumu.
- Kime yazıldı — hedef okur kim; ders kitabı mı, genel okur mu, alan uzmanı mı?
- Neden bu yayınevi — kataloglarındaki hangi kitapların yanında durur?
- Siz kimsiniz — konuyla ilişkiniz; akademik eserde unvan ve kurum, edebî eserde varsa önceki yayınlar.
Bir satır da şu olmalı: dosyanın başka yayınevlerinde değerlendirmede olup olmadığı. Gizlemek yerine yazmak profesyonelce karşılanır.
Toplu gönderim neden elenir?
Yayınevlerinin belirgin bir kısmı, aynı e-postanın “Gizli” alanında yirmi yayınevine birden gönderildiğini gördüğünde dosyayı hiç açmadan eler. Sebep alınganlık değil: toplu gönderim, yazarın kataloğa bakmadığının en net kanıtıdır. Her yayınevine ayrı ve kendi adına yazılmış bir ön yazı, tek başına ciddi bir ayrım yaratır.
Cevap ne kadar sürer?
Türkiye pratiğinde tipik dönüş süresi 1–4 haftatır; yoğun dönemlerde ya da küçük ekiplerde altı aya kadar uzayabilir. Akademik eserlerde hakem değerlendirmesi devreye giriyorsa süre doğal olarak uzar — hakemlik sürecinin gerçekçi takvimini ayrı bir yazıda ele aldık.
Nazik bir durum sorusu için makul eşik: yayınevi sayfasında bir süre beyan ediyorsa o sürenin bitiminden bir-iki hafta sonra; beyan etmiyorsa gönderimden 8–10 hafta sonra. Tek ve kısa bir e-posta yeterlidir.
Bir ayrımı karıştırmayın
Türkiye’de “ücretli yayıncılık” (yazarın basım masrafını üstlendiği model) ile hakemli/kurulca değerlendirilen yayıncılık yan yana yaşıyor. İkisi de meşrudur ama farklı şeylerdir ve akademik değerlendirmede farklı karşılıkları vardır. Başvurmadan önce yayınevine tek bir soru sorun: “Eser hangi kurul ya da hakem sürecinden geçiyor ve yazardan bir ücret talep ediliyor mu?” Cevabı net vermeyen yayıncıyla ilerlemeyin. Akademik kitapta yayınevi statüsünün ne anlama geldiğini ayrı bir yazıda ele alıyoruz.
İkinci yaka: dosyayı alan
Şimdi masanın öbür tarafına geçelim. Başvuru masası, bir yayınevinin dışarıya bakan yüzüdür ve çoğu yayınevinde en az yönetilen süreçtir.
Kanal: e-posta bir başvuru sistemi değildir
kitap@yayinevi.com adresi bir kanaldır, süreç değildir. Gelen dosya bir kişinin gelen kutusunda yaşar; o kişi izne çıktığında süreç durur, ayrıldığında süreç kaybolur.
Yapılandırılmış bir başvuru formu üç şeyi tek hamlede çözer: eksik bilgi gelmez (zorunlu alanlar), karşılaştırılabilir veri birikir (herkes aynı alanları doldurur), her başvurunun bir numarası ve durumu olur. Formun nasıl tasarlanacağını ayrı bir yazıda anlattık — özeti: yazarı yormayın, ama editörün karar için ihtiyaç duyduğu her alanı isteyin.
Ön inceleme kriterlerini yazın
Editörlerin kafasında zaten var olan kriterleri yazıya dökmek, üç fayda getirir: yeni gelen sekreterya aynı kararı verir, reddedilen yazara tutarlı gerekçe yazılır, ve yayın kurulunun önüne yalnız gerçekten değerlendirilecek dosyalar gelir.
Asgari kriter seti: kataloğa uygunluk, tür ve uzunluk, tamamlanma durumu, dosya bütünlüğü (kaynakça, görsel izinleri), ve akademik eserde alan uygunluğu. Bu beş maddeyi geçemeyen dosya, kurulun zamanını hak etmez.
Cevap süresini taahhüt edin — ve tutun
Yayınevi sayfasında “başvurular 30 gün içinde cevaplanır” yazan bir kurum, kendine bir yük değil bir kalkan almış olur: yazarlar üç gün sonra durum sormaz, sorduklarında da beklenti nettir.
Cevapsız bırakmak en pahalı seçenektir. Reddedilen yazar ret mektubunu unutur; cevap alamayan yazar yayınevini unutmaz.
Reddetmeyi bir iş adımı olarak kurun
İyi bir ret mektubu kısa, net ve kişiseldir: dosyanın alındığı, hangi gerekçeyle ilerlemediği, ve mümkünse tek cümlelik yapıcı bir not. Şablondan üretilmesi kabalık değil, tutarlılıktır — üstelik kabul mektupları, sözleşmeler ve makbuzlarla aynı düzenden çıkabilir.
Kaydı tutun, sayıyı ölçün
Bir başvuru masasının sağlığı dört sayıyla ölçülür ve bu dördü çoğu yayınevinde bilinmez:
- Yıllık başvuru sayısı ve kaynak dağılımı
- Ortalama ilk cevap süresi
- Kabul oranı (ve ret gerekçelerinin dağılımı)
- Kabulden yayına geçen ortalama süre
Bu sayılar ölçülebiliyorsa yayın planı veriye dayanır: hangi alanda çağrı açmak gerektiği, hangi türde dosyanın boşuna zaman aldığı görünür hâle gelir. Ölçülemiyorsa yayın planı sezgiyle yapılır — ve sezgi, en iyi editörde bile yılda birkaç kez yanılır.
İki yakayı birleştiren cümle şudur: başvuru bir dosya değil, bir sürecin ilk adımıdır. Yazar için bu, doğru kapıya doğru dosyayı göndermek demektir; yayınevi için, o dosyanın geldiği andan itibaren kayıtlı ve izlenebilir olması.
Başvuru masanızı bu düzene taşımak isterseniz demo talep edin; başvuru ve değerlendirme akışını kendi kriterleriniz üzerinden birlikte kuralım.