Baskı, edisyon ve ISBN: 2. baskıda ISBN değişir mi?

Yayınevlerinin en sık sorduğu teknik sorulardan biri: “İkinci baskıda ISBN değişir mi?” Cevabı bir kelimeyle vermek mümkün değil, çünkü sorunun kendisi Türkçedeki bir belirsizliğin üzerine kurulu.

Türkçede “baskı” iki ayrı şeyi anlatır. Kitabın künyesindeki “2. baskı” bazen aynı kitabın yeniden basılması, bazen içeriği değişmiş yeni bir sürüm demektir. İngilizcede bu ikisi ayrı kelimelerle (impression ve edition) anılır; Türkçede aynı kelimeyi paylaştıkları için ISBN kararı da karışır.

Bu yazı üç kavramı ayırıyor ve karar tablosunu veriyor.

Üç ayrı kavram

Baskı (tiraj tekrarı). Aynı kitabın, aynı içerikle, aynı formatta yeniden basılması. Stok bitti, bin adet daha basıldı. Ürün değişmedi.

Edisyon (yeni basım). İçeriğin esaslı biçimde değiştiği sürüm: bölüm eklendi, metin güncellendi, önsöz yazıldı, mevzuat yenilendi. Okuyucu açısından bu artık farklı bir üründür.

Format. Aynı içeriğin farklı fiziksel ya da dijital hâli: karton kapak, ciltli, e-kitap, sesli kitap. İçerik aynı, ürün farklı.

Kuralın anahtarı burada: ISBN eseri değil, ürünü tanımlar. Bir okuyucu ya da kütüphane bir ISBN sipariş ettiğinde tam olarak neyi alacağını bilmelidir. Bu yüzden soru her zaman “içerik değişti mi” değil, “alıcının eline geçecek ürün değişti mi“dir.

Karar tablosu

Durum	Yeni ISBN?
Aynı içerik, yeni tiraj (tıpkıbasım)	Hayır
Birkaç dizgi/imla hatasının düzeltilmesi	Hayır
Fiyat değişikliği	Hayır
Kapak tasarımı yenilendi, cilt tipi aynı	Hayır (genel kural)
Yeni bölüm, ek, önsöz veya güncellenmiş metin	Evet
Karton kapaktan ciltliye geçiş	Evet
Basılıdan e-kitaba	Evet
EPUB ve PDF ayrı ayrı satılıyorsa	Evet — her biri için ayrı
Sesli kitap sürümü	Evet
Başka bir yayınevinden yeniden yayım	Evet
Başka dile çeviri	Evet

Uluslararası ISBN uygulamasının mantığı tek cümlede özetlenebilir: farklı formatlar farklı numara alır, çünkü ciltli isteyen okuyucu karton kapak almamalıdır; esaslı değişen içerik farklı numara alır, çünkü beklediğini almayan okuyucu şikâyet eder.

“Gözden geçirilmiş ve genişletilmiş 2. baskı” tuzağı

Türkiye’de en çok hata yapılan yer burasıdır. Künyeye “2. baskı” yazılır, aynı ISBN kullanılır — ama içeriğe iki yeni bölüm eklenmiştir. Bu, tanım gereği yeni bir edisyondur ve yeni ISBN gerektirir.

Sonuçları görünmez ama gerçektir: kütüphane kataloğunda iki farklı kitap aynı kayda düşer, satış kanalında hangi sürümün stokta olduğu anlaşılmaz, akademik atıfta hangi baskının kaynak gösterildiği belirsizleşir, ve telif hesabında iki farklı ürünün satışı tek kalemde toplanır.

Pratik ayraç: künyeye “gözden geçirilmiş”, “genişletilmiş”, “güncellenmiş” gibi bir sıfat yazıyorsanız, muhtemelen yeni bir edisyon yayımlıyorsunuz. Bu sıfatlardan hiçbiri yoksa ve gerçekten hiçbir şey değişmediyse, elinizdeki bir tıpkıbasımdır.

Bandrol ISBN’den ayrıdır

Türkiye’ye özgü bir noktayı ayrıca belirtmek gerekir: bandrol ile ISBN farklı şeylerdir ve farklı ritimde işler. ISBN ürünün kimliğidir ve ürün değişmedikçe sabit kalır. Bandrol ise basılan nüshalara yapıştırılır; her yeni tiraj için ayrıca temin edilir. Yani ikinci baskıda ISBN aynı kalırken bandrol yeniden alınır. İki sürecin resmî adımlarını ISBN, bandrol ve yayımcı sertifikası yazısında topladık.

Künyede ne yazmalı?

Bir kitabın künyesi, yukarıdaki üç kavramı birbirine karıştırmadan taşımalıdır:

• Baskı bilgisi ve tarihi — “3. baskı, Mart 2026” (tiraj tekrarı ise edisyon bilgisi değişmez).
• Edisyon bilgisi — içerik değiştiyse açıkça: “2. basım (gözden geçirilmiş), Ocak 2026”.
• Her formatın kendi ISBN’i — basılı ve e-kitap sürümleri künyede ayrı ayrı listelenir; okuyucu hangi numaranın hangi sürüme ait olduğunu görebilmelidir.

Bu üçünü doğru yazmak, kitabın ömrü boyunca kataloglarda ve satış kanallarında doğru görünmesini sağlar. Yanlış yazmak ise sonradan düzeltilemez: numara bir kez dağıtım kanallarına düştüğünde geri alınamaz.

Sistemde nasıl durmalı?

Bu üç kavram doğru modellendiğinde bir kitabın kaydı şöyle bir hiyerarşi taşır:

Eser (tek kimlik: başlık, yazarlar, telif sözleşmesi) → Edisyon (içerik sürümü: 1. basım, gözden geçirilmiş 2. basım) → Format (karton kapak, ciltli, EPUB — her biri kendi ISBN’i ve kendi fiyatıyla) → Baskı (tiraj kayıtları: adet, tarih, matbaa, bandrol)

Bu hiyerarşinin pratikteki karşılığı nettir. Stok format düzeyinde tutulur — ciltli tükenmişken karton kapak stokta olabilir. Fiyat format düzeyindedir. Telif ise eser düzeyinde yaşar ve tüm formatların satışından beslenir; sözleşme formata göre farklı oran öngörüyorsa bu ayrım da burada kurulur (telif sözleşmesi ve hakediş).

Bu yapı tek bir tabloda tutulamaz. “Kitap listesi” mantığıyla yürüyen bir Excel’de eser, edisyon, format ve tiraj aynı satıra sıkışır; ikinci edisyon geldiğinde ya yeni satır açılır (ve telif ikiye bölünür) ya da üzerine yazılır (ve birinci edisyonun satış geçmişi kaybolur). Kitap kaydının anatomisini ayrı bir yazıda ele almıştık; bu hiyerarşi o anatominin omurgasıdır.

Kısa cevap

Sorunun kısa cevabı şudur: içerik ve format aynıysa ikinci baskıda ISBN değişmez; içerik esaslı değiştiyse ya da format değiştiyse yeni ISBN gerekir. Şüphedeyseniz kendinize tek soru sorun — bu ürünü sipariş eden okuyucu, eline geçen şeyi görünce “ben bunu beklemiyordum” der mi? Cevap evetse, yeni numara alın.

Yeni tirajın depoda ve konsinyede ne olduğunu stok yazısında, tiraj ve maliyet kararlarını ise baskı yazısında ele aldık. Kendi kataloğunuzda eser–edisyon–format ilişkisini kurmak isterseniz demo talep edin.