Yayınevi yazılımı, kitap takip programı, kütüphane otomasyonu: hangisini arıyorsunuz?

Yayınevi müdürünün bir öğleden sonrası: arama kutusuna sırayla yayınevi yazılımı, kitap yönetim sistemi, kitap takip programı, yayıncılık programı yazılır. Dördü de sonuç verir. Dördünün sonuçları da birbirine benzemez. Bir aramada kütüphane otomasyonu çıkar, diğerinde kitapçı ön muhasebe programı, üçüncüsünde e-ticaret paketi, dördüncüsünde dergi makale sistemi.

Bu, arama motorunun hatası değil. Türkçede “kitap” ve “yayın” kelimeleri en az altı farklı yazılım kategorisinde geçiyor ve bu kategoriler birbirinin işini yapmıyor. Aramanın sonucunu belirleyen şey kurumunuzun ihtiyacı değil, kullandığınız kelimenin sektördeki yerleşik anlamı.

Aşağıda o altı kategoriyi ayırıyoruz. Amaç bir ürün karşılaştırması değil; hangi kelimenin sizi nereye götürdüğünü — ve sizin hangi kelimeyi aramanız gerektiğini — netleştirmek.

Tek soruluk ayrım testi

Kategorileri saymadan önce, çoğu karışıklığı tek başına çözen bir soru var:

Yönettiğiniz kitapları siz mi üretiyorsunuz, yoksa başkasından mı ediniyorsunuz?

Başkasının ürettiği kitapları kataloglayıp dolaştırıyorsanız (kütüphane, okul, kurum arşivi) aradığınız şey kütüphane otomasyonudur. Başkasının ürettiği kitapları satın alıp satıyorsanız (kitapçı, dağıtımcı) aradığınız şey stok ve satış programıdır. Kitabı siz üretiyorsanız — başvuru alıyor, değerlendiriyor, dizgi yaptırıyor, ISBN alıyor, bastırıyorsanız — aradığınız şeyin adı yayınevi yönetim sistemidir ve yukarıdaki iki kategori sizin işinizi görmez.

Bu ayrım basit görünür ama pazarda en pahalı yanlış anlaşılma tam buradan doğar: kurum “kitap yönetim sistemi” arar, karşısına olgun ve ucuz bir kütüphane otomasyonu çıkar, satın alır — ve altı ay sonra başvurunun hâlâ e-postada, hakem raporunun hâlâ Word’de olduğunu fark eder.

Altı kategori

1. Kütüphane otomasyonu

Aranan kelimeler: kitap takip programı, kütüphane programı, kütüphane otomasyonu, koleksiyon yönetimi.

Koleksiyon kataloglama, ödünç verme–iade, üye yönetimi, süreli yayın takibi, MARC gibi kütüphanecilik standartları. Türkiye’de kamu kütüphanelerinde yaygın olarak Koha gibi açık kaynak sistemler kullanılıyor; ticari alternatifleri de var.

Yayınevi için ne işe yarar? Kurumun kendi kütüphanesi varsa oraya. Yayın süreçlerine hiçbir katkısı yoktur — bu bir eksiklik değil, tasarım amacıdır.

2. Kitapçı / dağıtım stok programı

Aranan kelimeler: kitap satış programı, kitapçı programı, kitap stok takibi, barkodlu satış.

Barkodla satış, kasa, cari hesap, ön muhasebe. Kitabı bir ticari mal olarak yönetir; kimin yazdığı, hangi hakem sürecinden geçtiği, telifin kime ne kadar işlediği bu programların ilgi alanı dışındadır.

Yayınevi için ne işe yarar? Depo ve satış tarafına. Yayın üretimine değil.

3. Genel e-ticaret paketi

Aranan kelimeler: kitap satış sitesi, online kitap mağazası, e-ticaret altyapısı.

Vitrin, sepet, ödeme, kargo. Kitap için de çalışır — ama kitap genel bir ürün olmadığı için birkaç yerde zorlanır: ISBN’li edisyon–format ilişkisi, bandrol, dijital erişim hakları, telif zinciri. Bu farkları ayrıca yazmıştık: yayınevi için e-ticaret.

Yayınevi için ne işe yarar? Satışa. Katalogla canlı bağı yoksa, her yeni kitapta elle veri girişi anlamına gelir.

4. Dergi / makale yönetim sistemi

Aranan kelimeler: dergi yönetim sistemi, makale takip sistemi, hakemli dergi sistemi, elektronik dergi sistemi.

Başvuru, hakemlik, karar, sayı ve yayın — dergi için uçtan uca. Türkiye’de DergiPark, OJS ve ticari sistemler bu kategorinin oyuncuları. Kategoriyi ve seçim kriterlerini ayrı bir yazıda ele aldık: dergi yönetim sistemi seçimi.

Yayınevi için ne işe yarar? Dergi tarafına, çok iyi. Kitap tarafına hiç.

5. Editoryal ve redaksiyon araçları

Aranan kelimeler: editörlük sistemi, redaksiyon takibi, dizgi süreç yönetimi.

Çok yazarlı eserlerde editör–yazar iş akışını, düzeltme turlarını ve teslim takibini yönetir. Üretim hattının bir bölümünü iyi çözer; ISBN, stok, satış ve muhasebe tarafı kapsamı dışındadır.

Yayınevi için ne işe yarar? Kabulden matbaaya uzanan hattın ortasına.

6. Yayınevi yönetim sistemi

Aranan kelimeler: yayınevi yönetim sistemi, yayınevi yazılımı, yayıncılık yazılımı, yayınevi otomasyonu.

Eserin başvurudan satış sonrasına kadar tüm hayatını tek veri modelinde taşıyan sistem: başvuru ve hakemlik, üretim ve basım, edisyon–ISBN–stok, satış vitrini, muhasebe ve telif, raporlama. Kategorinin ayrıntılı tanımı burada.

Yayınevi için ne işe yarar? Tanımı gereği tamamına. Karşılığında, tek bir dergi ya da tek bir işlev için fazla gelir.

Aradığınız kelimeyi düzeltmek

Pratik bir dönüştürme tablosu:

• “Kitap takip programı” arıyorsanız ve kitapları siz üretiyorsanız → yayınevi yönetim sistemi aratın.
• “Kitap yönetim sistemi” arıyorsanız ve sonuçlar kütüphanecilikten geliyorsa → terimin iki okumasını ayırdığımız kitap yönetim sistemi yazısıyla başlayın; ardından yayın süreç yönetimi ya da yayınevi yazılımı aratın.
• “Dergi programı” arıyorsanız ve kurumunuz kitap da basıyorsa → aramayı yayınevi yönetim sistemi’ne genişletin; dergi bu sistemlerde bir modüldür.
• “Yayıncılık yazılımı” arıyorsanız ve karşınıza dijital yayın (e-dergi, z-kitap) araçları çıkıyorsa → süreç kelimesini ekleyin: yayın süreç yönetimi, başvuru ve hakemlik yönetimi.
• “Yayınevi otomasyonu” arıyorsanız → doğru yerdesiniz, ama otomasyonun sınırını baştan bilin: angarya devredilir, karar devredilmez.

Kelimeyi düzeltmek neden bu kadar önemli?

Çünkü yanlış kategoride yapılan iyi bir seçim, doğru kategoride yapılan vasat bir seçimden daha pahalıya mal olur. Kütüphane otomasyonu, kitapçı programı ve e-ticaret paketi kendi işlerinde olgun ürünlerdir; sorun kalitelerinde değil, kapsamlarındadır. Kapsam hatası ise satın alma anında değil, kullanımın altıncı ayında — genellikle bir hakem raporunun kaybolduğu ya da bir telif hesabının tutmadığı gün — fark edilir.

Kurumunuzun hangi kategoriye düştüğünden emin değilseniz, geçen yılın işlerini bir kâğıda dökmek en hızlı yöntemdir: başvuru aldınız mı, hakem yönettiniz mi, ISBN aldınız mı, matbaayla teklif konuştunuz mu, telif hesapladınız mı? Bu sorulardan üçüne “evet” diyorsanız, aradığınız şey bir takip programı değil, bir yayın sistemi.

Nasirus tam bu altıncı kategoride duruyor. Kendi süreçlerinizin hangi kategoriye düştüğünü birlikte konuşmak isterseniz demo talep edin; ürünün kapsamını önce modüller sayfasından da görebilirsiniz.